Dans & muziek

“Op deze plaatje kan ik de hele nacht wel dansen!” zo zong een dame aanstekelijk in de hit van rapper Brainpower een aantal jaren geleden. We dansen dus graag op muziek. Met de juiste beat en een goede melodie doet zelfs een muurbloempje de voetjes van de vloer! Ook in het theater spelen muziek en geluid een belangrijke rol. Iedere dans brengt geluid met zich mee. Een dans zonder geluid bestaat namelijk niet. Altijd is er het geluid van het lichaam: de ademhaling, het geluid van neerkomen na een sprong, een arm die tegen het lichaam slaat, gehijg na veel inspanning… Naast die geluiden zet de choreograaf ook muziek in om iets te vertellen. Bijvoorbeeld bij balletten werd er vroeger speciaal muziek gecomponeerd. De bekendste van die componisten is wel Tjaikovski met zijn Zwanenmeer. Maar ook Stravinsky die bijvoorbeeld muziek maakte voor Les Ballets Russes en Balanchine.

Of Cunningham en Cage die met hun dans en muziek de cultuurwereld op z’n kop zetten aan het begin van het postmoderne tijdperk. Ook Stichting Dansproduktie uit Nederland liet speciaal muziek maken voor hun werken door moderne componisten. Over hoe geluid, en met name muziek, bij dans ingezet wordt is ontzettend veel te vertellen. Het samengaan van muziek en dans kent namelijk een eeuwenlange traditie. Nog voordat men andere middelen ging inzetten, zoals tekst, decor en film, werd er al muziek bij dans gebruikt. Enkele hoogtepunten uit het huwelijk van de dans en de muziek lees je hier.

Tjaikovski

De bekendste onder de balletmuziek-componisten is Pjotr Iljitsj Tsjaikovski. Hij componeerde in de 19e eeuw de muziek voor drie balletklassiekers: Het Zwanenmeer, Doornroosje en De Notenkraker. Het Zwanenmeer (1877) was het eerste ballet dat gemaakt werd op de muziek van een symfonische componist. In het muziekwerk zijn thema’s te horen, die te koppelen zijn aan een personage of sfeer. Zo is tekens dezelfde muziek te horen als de witte zwanen opkomen. Ook kent de muziek een heldere lijn die overeenkomt met het verhaal dat in het ballet verteld wordt.



Stravinsky

Een andere componist die later leefde en veel muziek voor dans maakte is Igor Stravinsky. Aan het begin van de twintigste eeuw ontmoette hij Sergei Diaghilev en Les Ballets Russes, wat het begin van een samenwerking tussen de groep en de componist betekende. Stravinsky maakte muziek voor het Russische sprookjesballet De Vuurvogel (1910) in de choreografie van Michel Fokine. De andere twee bekende stukken van Stravinsky voor balletten bij Les Ballets Russes waren Petroesjka (1911), gechoreografeerd door Fokine en Le Sacre du Printemps (1913), choreografie Vaslav Nijinsky.
lees meer >>



Cunningham en Cage

Naast Balanchine-Stravinsky kende de danswereld nog een heel belangrijk duo: Merce Cunningham en John Cage. Tot aan de dood van Cage in 1992 waren Cunningham en Cage artistiek partners en levenspartners. Samen maakten zij vele werken en brachten zij enorme vernieuwing in de dans- en muziekwereld.
lees meer >>



Stichting Dansproduktie

Een groep in Nederland die op een bijzondere manier omging met muziek was Stichting Dansproduktie (1977-1992). Het collectief kende verschillende werkvormen en stond een tijdlang, tot de opheffing in 1992, onder leiding van Bianca van Dillen.

Belangrijke samenwerkingsverbanden ontstonden binnen het collectief met componisten zoals Louis Andriessen, Henk van der Meulen en Harry de Wit, die nieuw werk componeerden voor choreografen zoals Beppie Blankert, Pauline Daniëls en Bianca van Dillen. De muziek werd veelal live uitgevoerd tijdens de dansvoorstellingen. Daarnaast werd ook onderzocht hoe dans zich tot allerlei andere theatrale middelen en kunstvormen kon verhouden. De groep was qua werkwijze, danstechniek en gebruik van muziek bijzonder vernieuwend in Nederland.



Ghost Note

Een ‘ghost note’ is een noot die wel gespeeld wordt, maar vaak bijna onhoorbaar. Doordat de noot veel zachter dan normaal gespeeld wordt is deze eerder voelbaar, dan te horen, als de aanwezigheid van een spook. ‘Ghost notes’ geven de muziek meer diepte en groove en in bijvoorbeeld jazzmuziek worden ghost notes gebruikt.
lees meer >>